Ngành đóng tàu – trụ cột công nghiệp biển cần được giữ gìn và phát triển
Đối với quốc gia có bờ biển dài như Việt Nam, đóng tàu được xác định là ngành công nghiệp nền tảng. Có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế. Bảo đảm an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế biển bền vững. Những năm gần đây, dù phải đối diện nhiều khó khăn. Ngành công nghiệp tàu thủy vẫn duy trì đà tăng trưởng và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Các đơn vị đóng tàu thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (SBIC) đang thực hiện “nhiệm vụ kép”: Vừa duy trì sản xuất kinh doanh. Vừa triển khai tái cơ cấu theo Nghị quyết số 220/NQ-CP. Với kỳ vọng hình thành các trung tâm sửa chữa. Đóng mới tàu biển quy mô lớn.
Chắt chiu đơn hàng, khẳng định năng lực đóng tàu Việt Nam
Cuối tháng 12/2025, tàu hàng 65.000 DWT Trường Minh 02 đã được Công ty Đóng tàu Nam Triệu hạ thủy thành công. Đây là tàu hàng trọng tải lớn thứ hai trong loạt 4 tàu cùng series, do doanh nghiệp Việt Nam thiết kế và thi công.
Tàu do liên doanh VISEC và Bluetech (Phần Lan) thiết kế. Nam Triệu đảm nhiệm thi công, dưới sự giám sát của Đăng kiểm NK (Nhật Bản) và Đăng kiểm VR (Việt Nam). Con tàu đáp ứng đầy đủ các công ước hàng hải quốc tế mới nhất. Có khả năng hoạt động trên mọi vùng biển quốc tế và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe.
Theo lãnh đạo Công ty Đóng tàu Nam Triệu, việc đóng mới loạt tàu 65.000 DWT là minh chứng rõ nét cho năng lực tổ chức sản xuất. Quản lý kỹ thuật và điều hành thi công của ngành đóng tàu Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Công suất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả
Trước đây, Việt Nam đã đầu tư hệ thống nhà máy đóng mới và sửa chữa tàu biển tương đối hoàn chỉnh, với tổng công suất thiết kế khoảng 3,5 triệu DWT/năm. Các doanh nghiệp thuộc SBIC đủ khả năng đóng nhiều dòng tàu công suất lớn. Tàu chuyên dụng và tàu đặc chủng.
Tuy nhiên, trong khoảng 5 năm gần đây, sản lượng thực tế chỉ đạt chưa đầy 50% công suất do hạn chế về tài chính. Thiếu nguồn lực đầu tư đổi mới công nghệ và trang thiết bị.
Bài toán nhân lực, tài chính và thiết bị công nghệ
Năm 2025, Công ty Đóng tàu Phà Rừng đạt giá trị sản xuất 846 tỷ đồng, vượt 25% kế hoạch. Dù đã tối ưu hóa sản xuất, thuê thêm hàng trăm lao động thầu phụ. Doanh nghiệp vẫn phải từ chối đơn hàng do thiếu nhân lực và công nghệ lạc hậu.
Nhiều doanh nghiệp khác cũng gặp khó. Trong việc tiếp cận các hợp đồng lớn do không đủ điều kiện bảo lãnh tài chính. Ứng vốn hay cam kết tiến độ, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan đến tái cơ cấu.
Gian nan giai đoạn “hậu tái cơ cấu” SBIC
Theo định hướng phát triển, đến năm 2030. Đội tàu vận tải biển Việt Nam đạt khoảng 1.200 chiếc, tổng trọng tải 13–14 triệu DWT. Xu hướng dịch chuyển ngành đóng tàu sang châu Á. Mở ra cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đóng tàu xuất khẩu.
Năm 2026, SBIC đặt mục tiêu giá trị sản xuất hơn 5.245 tỷ đồng, doanh thu gần 4.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc xử lý tồn tại tài chính và thủ tục phá sản theo quy định pháp luật. Đang ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận dự án lớn của các doanh nghiệp thành viên.
Cần cơ chế minh bạch để thu hút nhà đầu tư mới
Lãnh đạo các đơn vị đóng tàu đều cho rằng. Nếu được xử lý dứt điểm các tồn tại tài chính. Giữ lại mặt bằng, hạ tầng và lực lượng lao động, việc tái cơ cấu ngành đóng tàu là hoàn toàn khả thi.
Khi có cơ chế minh bạch, đủ hấp dẫn. Các nhà máy đóng tàu có thể thu hút nhà đầu tư mới có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm. Tiếp tục phát triển ngành nghề cốt lõi là đóng mới và sửa chữa tàu biển.
Phát triển đội ngũ “khung” – chìa khóa cho tương lai ngành đóng tàu
Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 220, lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu. SBIC và các đơn vị thành viên định hình rõ bức tranh phát triển sau tái cơ cấu. Đồng thời xây dựng đội ngũ quản lý và kỹ thuật nòng cốt. Đủ năng lực dẫn dắt ngành đóng tàu trong giai đoạn mới.
Đây được xem là yếu tố then chốt để ngành đóng tàu Việt Nam không chỉ phục hồi. Mà còn phát triển bền vững, đóng góp tích cực cho chiến lược kinh tế biển quốc gia.
